X
تبلیغات
برج خشتی - حاجی فیروز کیست ؟
عاميانه

به مناسبت نزدیک شدن به روزهای فرخنده نوروز!...

                                                                  حاجی فیروز 

حاجی فیروز با خصوصیات متناقضی که دارد یکی از جنجال برانگیز‌ترین شخصیت‌های نمادین و اسطوره‌ای ایران محسوب می‌شود، و خاستگاهش مورد تردید و اختلاف ارباب علم و اندیشه است. خصوصیات متناقضی چون همراهی نام فارسی فیروز با لقب ظاهرا عربی حاجی، یا بشارت دادن نوروز ایرانی در کنار سیاه بودن رخسار که حکایت از غیر ایرانی بودنش می کند.... و همچنین، حضور بعضی از بروزات فرهنگ ارباب و غلامی در شعرهای ورد زبانش که در ظاهر، آن نیز نشانی از نزدیکی با فرهنگ آزاده پرور و آزادی خواه ایرانی ندارد.

تئوری ها و نظریه‌های بسیاری با هدف توضیح دادن این تناقضات و مشخص کردن زمان و مکان زاده شدن و پرورش یافتن شخصیتی به نام حاجی فیروز توسط مجامع علمی و تاریخشناسان ارائه شده است. اما یکی از این نظریه‌ها به وجود رابطه‌هایی میان این مراسم نمادین با اعتقاداتی برخاسته از «آئین میترا» در ایران باستان اصرار دارد که در صورت صحت شاید بتواند توضیح دهنده و پاسخگوی تعدادی از مسائل نامفهوم در مراسم نوروز و حاجی فیروز باشد.

- سعی کردم در یکی دو پاراگراف، خلاصه ای کوتاه از برداشتم، از ادعاهای این تئوری را که به حتم می تواند ناقص و یا حتی تحریف شده باشد! را بیان کنم  بر شخص خواننده واجب است که در صورت علاقه به منابعی موثق تر رجوع نماید.-

این نظریه نام حاجی فیروز را برگرفته از عبارت حاجیوس نبرذ (hagios nabarze) می‌داند (که در آثار پیروان آیین میترا  مستعمل بوده و از طریق یونانیان گرویده به این کیش به زبان یونانی نیز رسوخ کرده است). که حاجیوس به معنای مقدس و نبرذ نیز به مفهوم پیروز و فاتح به کار برده می شده است. به عبارت دیگر حاجی از کلمه حاجیوس که مصطلح مردم ایران باستان بوده و نه از حاجی عربی به معنی «حج رفته» اخذ شده است. نبرذ در فارسی امروز به صورت نبرد ولی به معنی جنگ باقی مانده است. لذا حاجی فیروز به معنی فاتح مقدس معنی می دهد یعنی کسی که به سرما و زمستان غالب شده و نوید بخش آمدن بهار و سرزندگی است.

اما رنگ سیاه نه نشانگر شخصی سیه‌چرده ، بلکه به عنوان نشانه‌ای از رنگ خاک حاصلخیز و بهاری (در مقابل سفیدی زمستان) و ابر بارنده و رنگی مقدس تلقی می‌شده است. همچنین لباس های قرمز‌ که همرنگ قرمزی آتش، خون، و خورشید یا همان مهر بوده به صورت نمادین مورد استفاده قرار می‌گرفته است...

همچنین این نظریه خاستگاهی مشترک برای حاجی فیروز و بابا نوئل قائل شده و بابانوئل را که مانند همذات ایرانیش با لباسهایی قرمز زمانی به نشانۀ زایش مجدد مهر از دل سرما و تاریکی، اما در شب یلدا (که آن نیز مورد توجه و بزرگداشت مهریان یا همان میتراییان بوده)، به مردم مژده و نوید می‌داده و از آنها با هدایای مختلف پذیرایی می‌نموده است، برخاسته از اعتقادات مردم اروپا که زمانی به کیش میترایی گرویده بودند می‌داند. که البته بعدها این مراسم با سالگرد میلاد حضرت مسیح ادغام شده و کم‌کم از اصل خود دور می‌گردد...

در آخر فکر می کنم که شعرها و سبک اجرایی نمایش حاجی فیروز می تواند ناشی از شباهتهایی باشد که حاجی فیروز با شخصیت "مبارک" دارد و احتمالا بگونه ای دراثر همذات پنداری ایندو توسط عموم و تلفیق ادبیاتشان در طول زمان حاجی فیروزی با رفتار و شعرهای امروزی شکل گرفته است....

از این بیشتر نوشتن در این باب را صلاح نمیدانم چه که نه دانشم این اجازه را به من میدهد و نه مجالی باقی مانده است. در آخر به چند سایت که مطالب دقیقتر و کاملتری در این زمینه دارند اشاره می کنم تا علاقه‌مندان بتوانند با مراجعه به آنها دانسته های خودشان را وسعت بخشند. 

حاجي فيروز نويد بهار مي دهد (نصف جهان)

آیا بابانوئل همان حاجی فیروز است ؟(آفتاب)

مشخصات اصلی نمایشگر حاجی فیروز(وبلاگ شخصی)

پیام آور نوروزی (رضا قیاث آبادی) 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه 24 اسفند1389ساعت 10:34  توسط سینا  |